Soomaaliya iyo Dunida Quwadaha Badan: Qiimeynta Isbahaysiyada Sii Beddelmaya

Dagaalkii Qaboobaa kadib, nidaamka caalamiga ah waxaa muddo dheer lagu tilmaamay mid uu Maraykanku hoggaamiyo. Hase yeeshee, kororka Shiinaha, soo noqoshada Ruushka iyo kordhinta saameynta quwadaha dhexe sida Turkiga, Imaaraadka Carabta, Sacuudiga iyo Hindiya ayaa nidaamka caalamiga ah u beddelay mid ay xarumo badan oo awood ahi ku tartamayaan. Isbeddelkan waxaa si weyn u dareemaya Geeska Afrika, gaar ahaan Soomaaliya oo leh xeeb dheer iyo goob istaraatiiji ah oo ku taalla Gacanka Cadmeed iyo Badweynta Hindiya. Sidaas darteed, Soomaaliya waxay haysataa fursado cusub oo ay ku kala dooran karto saaxiibbo iyo maalgelin, balse waxay sidoo kale wajahaysaa khatar ah in loo adeegsado tartanka quwadaha dibadda.

Sannadka 2026 wuxuu arrintan siinayaa muhiimad gaar ah. Isbeddello la xiriira aqoonsiga Somaliland, heshiisyada dekedaha iyo amniga, isbeddelka maalgelinta caalamiga ah iyo kordhinta howlgalka militariga Turkiga ayaa muujinaya in xiriirrada Soomaaliya ay si joogto ah isu beddelayaan. Arrimahan waxay dhalinayaan su’aasha ah: sidee ayay isbahaysiyada cusub u saameynayaan madaxbannaanida iyo amniga Soomaaliya, maxaase fursado iyo khataro ah oo ka dhalan kara tartanka quwadaha waaweyn ee Geeska Afrika? (Plaut, 2025; FMES, 2026).

Maraykanka ayaa muddo dheer door weyn ku lahaa amniga Soomaaliya, gaar ahaan dagaalka ka dhanka ah Al-Shabaab iyo ISIS-Soomaaliya. Inkastoo taageerada iyo maalgelinta qaarkeed ay hoos u dhacday, iskaashiga dhinaca amniga ayaa weli sii socda. Shiinuhu, dhinaca kale, wuxuu si cad u taageeraa midnimada Soomaaliya, wuxuuna leeyahay dano istaraatiiji ah oo la xiriira amniga Badda Cas iyo Bab-el-Mandeb. Ruushkuna wuxuu kordhinayaa xiriirkiisa diblomaasiyadeed, inkastoo saameyntiisa tooska ah ee Soomaaliya ay weli xaddidan tahay. Midowga Yurubna wuxuu muddo dheer ahaa taageero muhiim ah oo dhinaca amniga iyo maalgelinta howlgallada Afrika ah (AllAfrica, 2026).

Quwadaha gobolka ayaa iyaguna sii kordhinaya joogitaankooda. Turkiga wuxuu Soomaaliya ka bilaabay gargaar bani’aadantinimo, kadibna wuxuu u gudbay tababar ciidan, dekedo, maalgashi iyo iskaashi difaac. Heshiisyada labada dal waxay si gaar ah diiradda u saareen dhismaha awoodda ciidamada badda iyo ilaalinta biyaha Soomaaliya. Turkigu sidoo kale wuxuu ku lug leeyahay raadinta khayraadka shidaalka iyo mashaariic dhaqaale. Tani waxay Soomaaliya siin kartaa tababar, maalgashi iyo taageero amni, laakiin waxay sidoo kale keeni kartaa ku-tiirsanaan haddii heshiisyada aan si wanaagsan loo maamulin (Geopolitical Monitor, 2026).

Imaaraadka Carabtu wuxuu leeyahay dano dhaqaale oo waaweyn oo la xiriira dekedda Berbera iyo marinnada ganacsi ee gobolka. Sacuudiga wuxuu taageeraa midnimada Soomaaliya, halka Masar ay xoojisay xiriirka Muqdisho iyadoo arrimaha Soomaaliya ay qayb ka yihiin danaha istaraatiijiga ah ee gobolka. Itoobiya waxay raadineysaa marin badeed, taas oo ka dhigtay arrinta badda Soomaaliya mid muhiimad dheeraad ah leh. Pakistan-na waxay Soomaaliya la leedahay iskaashi dhinaca difaaca ah oo ay ku jiraan tababar iyo taageero farsamo oo badeed (FMES, 2026).

Booska juqraafiyeed ee Soomaaliya ayaa ah sababta ugu weyn ee quwadaha kala duwan u daneynayaan dalka. Xeebta dheer iyo u dhowaanshaha Bab-el-Mandeb waxay Soomaaliya siinayaan muhiimad istaraatiiji ah oo la xiriirta ganacsiga iyo amniga badda. Weerrarada ka dhaca Badda Cas iyo khatarta burcad-badeednimada waxay sii kordhinayaan muhiimadda ilaalinta xeebaha Soomaaliya. Booskani wuxuu noqon karaa awood gorgortan oo Soomaaliya u adeegta, balse wuxuu sidoo kale dalka ka dhigi karaa goob ay ku tartamaan quwadaha dibadda (FMES, 2026).

Dhinaca amniga, isbeddelka ugu weyn wuxuu la xiriiraa mustaqbalka AUSSOM. Howlgalkani wuxuu yimid kadib ATMIS, waxaana qorshuhu ahaa in si tartiib ah loo yareeyo ciidamada iyadoo Soomaaliya ay sii xoojinayso masuuliyadda amniga. Si kastaba, dhibaatooyinka maalgelinta iyo hubanti la’aanta taageerada dibadda ayaa keenaya su’aalo ku saabsan sida loo dabooli doono baahida amni. Haddii taageerada caalamiga ahi yaraato iyadoo awoodda ciidamada Soomaaliya aan si ku filan loo xoojin, waxaa jiri karta khatar ah in dalka uu mar kale si weyn ugu tiirsanaado taageero laba-geesood ah (African Union, 2025; Dessu & Haile, 2026).

Dhinaca dhaqaalaha, Soomaaliya waxay isku dayaysaa inay isku dheellitirto deeqaha iyo taageerada Reer Galbeedka iyo maalgashiga ka imanaya Turkiga, Sacuudiga, Shiinaha iyo dalalka kale. Faa’iidada iskaashiga cusub waxay noqon kartaa helitaanka maalgelin, kaabayaal, tababar iyo suuqyo cusub. Hase yeeshee, heshiisyada waaweyn ee la xiriira dekedaha, shidaalka, kalluumeysiga iyo amniga waxay u baahan yihiin hufnaan iyo ilaalin sharci. Qoraalka heshiisyada waa inuu si cad u qeexaa muddada, qaybinta dakhliga, waajibaadka dhinacyada iyo ilaalinta madaxbannaanida Soomaaliya (Geopolitical Monitor, 2026).

Soomaaliya waxay sidoo kale wajahaysaa khataro gudaha iyo dibadda ah oo isku xiran. Khilaafka Somaliland wuxuu leeyahay dhinac siyaasadeed iyo mid juqraafiyeed, halka khilaafaadka u dhexeeya dowladda federaalka iyo qaar ka mid ah dowlad-goboleedyadu ay siin karaan quwadaha dibadda fursado ay ku kordhiyaan saameyntooda. Sidoo kale, marka maalgelinta dibadda lagu xiro shuruudo siyaasadeed, waxaa iman kara caqabado ku saabsan madaxbannaanida go’aan qaadashada. Sidaas awgeed, Soomaaliya waxay u baahan tahay siyaasad dibadeed oo dabacsan oo ku salaysan danta qaranka, halkii ay si buuxda ugu tiirsanaan lahayd hal dhinac (FMES, 2026; Plaut, 2025).

Ugu dambayn, Soomaaliya ma awooddo inay ku tiirsanaato hal quwad ama hal isbahaysi. Tartanka quwadaha badan wuxuu dalka siin karaa fursado uu ku helo taageero amni, maalgashi iyo iskaashi diblomaasiyadeed oo kala duwan, laakiin fursadahaas waxay miro dhalayaan oo keliya haddii hay’adaha qaranku awood u yeeshaan inay si wanaagsan u maareeyaan heshiisyada. Dowladda Soomaaliya waa inay yeelataa istaraatiijiyad qaran oo cad oo mudnaanta siinaysa midnimada dhuleed, amniga badda, kobaca dhaqaalaha iyo ilaalinta madaxbannaanida. Heshiisyada la xiriira khayraadka, dekedaha iyo saldhigyada waa in lagu sameeyaa dib-u-eegis baarlamaan iyo hubin sharci oo madax-bannaan. Waxaa sidoo kale muhiim ah in la xoojiyo Ciidanka Xoogga Dalka, ciidamada badda iyo awoodda diblomaasiyadeed (Dessu & Haile, 2026).

Sidaa darteed, dunida quwadaha badan waxay Soomaaliya u keentay fursado iyo caqabado isku mar jira. Furaha ugu weyn waa in Soomaaliya ay yeelato awood ay ku ilaaliso danteeda qaranka, ku kala duwdo xiriirradeeda, kuna gorgortanto heshiisyo hufan oo waafaqsan sharciga iyo madaxbannaanida dalka.

Tixraac

African Union. (2025, April 27). AUSSOM ministerial meeting report. African Union.

AllAfrica. (2026, June 8). Somalia, China discuss expanding defence and security cooperation. AllAfrica.

Dessu, M. K., & Haile, T. Z. (2026, July 29). Rethinking the AU’s Somalia peace mission after US funding cuts. Institute for Security Studies.

Fondation pour la Maîtrise des Enjeux Stratégiques. (2026). The Red Sea power game: Israel’s recognition of Somaliland and the contest for influence in the Horn of Africa. FMES.

Geopolitical Monitor. (2026). No leverage, no exit: Turkey’s dealmaking in Somalia. Geopolitical Monitor.

Plaut, M. (2025, December 29). Optimism for Somaliland as UN Security Council meets to consider its future. Martin Plaut.